పురావస్తు ఆధారాలు – తెలంగాణలో బౌద్ధం చరిత్ర
చరిత్రపరంగా తెలంగాణలో బౌద్ధమతం అశోకుడి కాలానికి ముందే ఉన్నట్టు పురావస్తు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ విషయాన్ని నిరూపించే అనేక పురాతన అవశేషాలు తెలంగాణలో లభిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా కరీంనగర్ జిల్లా ప్రాంతంలో కనుగొన్న ఆధారాలు ఈ విషయానికి బలమైన సాక్ష్యంగా నిలుస్తున్నాయి.
కరీంనగర్ జిల్లా (పోతన్) – నేటి బోధన్
కరీంనగర్ జిల్లా ప్రాంతంలో ఉన్న పోతన్ అనే ప్రాంతాన్ని నేటి బోధన్ లేదా బోధన్ కుర్తి అని పరిశోధకులు గుర్తిస్తున్నారు. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం అక్కడి పాలకుడు బుద్ధుని వద్దకు 16 మంది శిష్యులను పంపినట్లు కథనాలు చెబుతున్నాయి. ఆ శిష్యులలో సింగేయుడు ముఖ్యుడు.
వారు బుద్ధుని వద్ద బౌద్ధ సిద్ధాంతాలను నేర్చుకొని తిరిగి వచ్చి తెలంగాణ ప్రాంతంలో బౌద్ధమతాన్ని ప్రచారం చేసినట్లు కొన్ని పరిశోధనలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ సంఘటనల వల్ల తెలంగాణలో బౌద్ధం విస్తరించినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.
బౌద్ధాన్ని పోషించిన తెలుగు రాజులు
బౌద్ధమతాన్ని చివరివరకు పోషించిన తెలుగు రాజులు విష్ణుకుండినులు అని చరిత్ర చెబుతుంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో గోవిందవర్మ మరియు మాధవవర్మ శాసనాల్లో బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి.
ఉత్తర భారతదేశం కంటే దక్షిణాపథంలో బౌద్ధమతం ఎక్కువగా విస్తరించిందని చరిత్రలో ఉన్న ఆధారాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
తెలంగాణలో గుర్తించిన బౌద్ధ కేంద్రాలు
- కోటిలింగాల – కరీంనగర్
- బోధన్ కుర్తి
- దూళికట్ట
- ఫణిగిరి
- కొండాపూర్ – మెదక్ (నేటి సంగారెడ్డి)
ఈ ప్రాంతాలలో కేంద్ర పురావస్తు శాఖ (ASI) మరియు రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ పరిశోధనలు నిర్వహించి బౌద్ధానికి సంబంధించిన శాసనాలు, విగ్రహాలు మరియు ఇతర పురావస్తు వస్తువులను సేకరించి భద్రపరిచాయి.
ఇంకా తెలంగాణలో అనేక బౌద్ధారామాలు ఉండే అవకాశముందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. వాటి గురించి పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి.
అస్మక జనపదం
బౌద్ధ గ్రంథాలలో పేర్కొన్న 16 (షోడశ) మహా జనపదాలలో అస్మక అనే జనపదం కూడా ఉంది. అస్మక అనే రాజు కూడా ఉండేవాడని, అతను బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించినట్టు కొందరు పరిశోధకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
తెలంగాణ బౌద్ధ చరిత్ర కాలం
ఈ చరిత్ర గురించి బౌద్ధ పరిశోధకులైన కొండన మరియు శరభాంకపాలుని రచనలు స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి.
