వేమన పద్యములు – భావతాత్పర్యాలు
హింసా స్వభావం
ఒకరి మోరు గొట్టి యొకరు భషింతురు
వారి నోరు మిత్తి వరుస గొట్టు;
చేప పిండునే ల చేపలు చంపును?
జనుడు చేప పిండు జంపు వేమ!
మనుషులు పరస్పరం మాటలతో, కోపంతో ఒకరినొకరు బాధిస్తుంటారు. కానీ చేపలు తమ జాతిని తాము చంపుకోవు. హింస, ద్వేషం, అసూయ వంటి లక్షణాలు మానవునిలోనే ఎక్కువగా కనిపిస్తాయని వేమన వ్యంగ్యంగా చెప్పాడు.
పేదల ఐక్యత
కనులు పోవు వాడు కాళ్లు పోయిన వాడు
ఉభయుల రమ గూడి యుండినట్లు,
పేద పేద గూడి పెనగొని యుండును వి
కళ్ళులేని వాడు, కాళ్లులేని వాడు కలిసి ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకుంటూ జీవించగలిగినట్లే, పేదవారు పరస్పరం తోడ్పాటుతో జీవిస్తారు. పరస్పర సహకారమే బలహీనుల బలం అని వేమన తెలిపాడు.
కఠిన హృదయం
పరగ రాతి గుండు పగల గొట్టగ వచ్చు,
కొండలన్ని పిండి గొట్ట వచ్చు;
కఠిన చిత్తు మనసు కరిగింపగా రాదు వి
రాళ్లను పగలగొట్టవచ్చు, కొండలను కూల్చవచ్చు; కానీ కఠినమైన మనసున్న వ్యక్తిని మార్చడం చాలా కష్టం. దయలేని హృదయం సమాజానికి ప్రమాదకరమని వేమన హెచ్చరించాడు.
హింస కన్నా సహకారం గొప్పది • కఠిన హృదయం కన్నా కరుణ గొప్పది
